Nieuw rapport toont dat transitie naar circulaire economie versnelt, maar structurele concurrentiehandicaps zijn remmende factor
De Belgische kunststofsector boekt vooruitgang in de omschakeling naar een circulaire economie, maar de moeilijke economische context en hardnekkige drempels in regelgeving zetten een rem op die duurzame transitie. De recyclagegraad van kunststoffen is met liefst 60% toegenomen en het gebruik van recyclaat of gerecycleerde kunststoffen in nieuwe toepassingen is in 6 jaar tijd nagenoeg verdubbeld, tot meer dan 12%. Maar tegelijk wijst een productiedaling van -14% sinds 2018 op een zorgwekkend verlies aan concurrentiekracht en blijft regelgeving de ontwikkeling van nieuwe recyclagetechnologieën dwarsbomen.
Dat blijkt uit het rapport ‘The Circularity of the Belgian Plastics Industry’ dat vandaag wordt voorgesteld, een gezamenlijk initiatief van sectorfederaties Agoria (technologie), essenscia (chemie, kunststoffen en farma) en Denuo (recyclage), dat dit jaar voor het eerste meewerkt aan het voortgangsrapport. Hiermee brengen de drie industriefederaties de volledige waardeketen rond kunststoffen in kaart. De cijfers uit het rapport – gebaseerd op data van de Europese koepelorganisatie Plastics Europe en aangevuld met eigen cijfermateriaal – onderstrepen opnieuw dat België een Europese koploper is in kunststoffen, zowel op het vlak van productie, verwerking als recyclage.
België: Europees koploper in kunststoffen
Ons land is de op een na grootste polymeerproducent in Europa, na Duitsland. Voor kunststofverwerking staat België op de 7de plaats, met een sterke specialisatie in (voedsel)verpakkingen, bouwproducten en isolatiematerialen. En met een recyclagegraad van 41,3% zijn we de Europese nummer 2, nipt na Spanje. Voor de recyclage van kunststofverpakkingen en -bouwmaterialen scoort zelfs niemand beter dan België, dat daarmee vandaag al de Europese recyclagedoelstellingen voor 2030 haalt.
Bovendien maakt het rapport duidelijk dat de Belgische kunststofsector de voorbije jaren een versnelling hoger is geschakeld in de omschakeling naar een circulair gebruik van kunststoffen. Zo is de recyclagegraad sinds 2018 met 60% toegenomen, wat bijna dubbel zo snel is als het Europees gemiddelde. Minder dan 2% van de kunststoffen in België belandt op een stortplaats, terwijl dat in Europa 21,5% is. Ook het aandeel gerecycleerde kunststoffen dat wordt gebruikt bij de aanmaak van nieuwe kunststofproducten is bijna verdubbeld: van 6,5% tot 12,2%. Kanttekening hierbij is dat België daarmee net onder het Europese gemiddelde van 14,1% blijft.
Daar is evenwel een logische verklaring voor. België is sterk gespecialiseerd in hoogwaardige kunststofverpakkingen, vooral voor voeding en medische toepassingen. Net in die domeinen gelden bijzonder strenge regels rond veiligheid en kwaliteit, waardoor het gebruik van gerecycleerde kunststoffen vaak niet toegelaten is. Het komt er dus op aan om te starre regelgeving bij te sturen, zodat meer verpakkingen circulair kunnen worden hergebruikt zonder aan de veiligheidsvereisten te raken. In de landbouw en de bouwsector worden vandaag wel al veel gerecycleerde kunststoffen ingezet, met een aandeel van respectievelijk 32% en 21%. Ook herbruikbare industriële verpakkingen, zoals kratten en palletten, zijn een Belgische sterkte.
Saskia Walraedt, directeur essenscia PolyMatters: “Je kan geen debat voeren over circulaire economie zonder het over kunststoffen te hebben. Ze zijn onmisbaar in tal van toepassingen in zowat alle sectoren. Toch staan we voor een dubbele uitdaging: een verlies aan concurrentiekracht rijmen met de noodzakelijke innovaties en investeringen in de transitie naar een circulaire economie. Dat is een immense uitdaging. België heeft nochtans unieke troeven en een strategische ligging om de Europese hotspot voor circulaire kunststoffen te worden, met een sterke concentratie van expertise in chemie, kunststofverwerking en recyclage.”
Sterke productiedaling en meer import vanuit China
De positieve cijfers rond recyclage en circulaire kunststoffen staan in schril contrast met de economische realiteit. De kunststofsector in België kende sinds 2018 een productiedaling van -14%. De terugval manifesteert zich in alle sectoren, maar vooral in automobiel (-28%), door de conjunctuurdip in de Europese en Belgische auto-industrie, en in verpakking (-17%), door het verbod op tal van kunststofverpakkingen voor eenmalig gebruik, de transitie naar andere verpakkingsmaterialen en de reductiedoelstellingen uit Belgische en Europese wetgevingen. Om het in perspectief te plaatsen: het aandeel van China en Azië in de wereldwijde kunststofproductie is tussen 2006 en 2024 gestegen van 35% tot 55%. In diezelfde periode daalde het aandeel van Europa van 22% naar 12%.
Met meer dan 30.000 jobs, waarvan 6,2% in onderzoek en ontwikkeling, een toegevoegde waarde van 4,9 miljard euro en een positieve bijdrage aan het Belgische handelssaldo van 9,3 miljard euro, blijft de kunststofsector nochtans een sleutelpositie innemen in de Belgische economie. Ruim driekwart van de export van Belgische polymeren en kunststoffen is bestemd voor de Europese Unie, maar de sector kent steeds meer concurrentie vanuit China met een sterke stijging van de import voor zowel polymeren (+41%) als kunststofartikelen (+87%).
Nood aan investeringen in nieuwe recyclagetechnologieën
In België wordt vandaag nog steeds 57% van het ingezamelde kunststofafval thermisch gevaloriseerd, met warmterecuperatie. Meer selectieve inzameling, betere sortering en extra investeringen in innovatieve recyclagetechnologieën kunnen die materialen opnieuw in de kringloop brengen. Voor zuivere en goed gesorteerde afvalstromen blijft mechanische recyclage de meest aangewezen oplossing, maar om het gebruik van fossiele grondstoffen verder terug te dringen zijn ook fysische en chemische recyclage onmisbaar. Die technologieën maken het mogelijk om verontreinigingen te verwijderen en kunststoffen opnieuw om te vormen tot hun oorspronkelijke bouwstenen of tot alternatieve grondstoffen voor de chemiesector.
Saskia Walraedt, directeur essenscia PolyMatters: “Mechanische, fysische en chemische recyclage zijn complementaire oplossingen die we allemaal nodig hebben om een echt circulaire kunststofeconomie uit te bouwen. Laat ons nu eindelijk werk maken van een eengemaakte Europese markt voor afval en van regelgeving die investeringen in nieuwe recyclagetechnologieën stimuleert. Alleen zo kunnen we de transitie naar circulaire kunststoffen ook omzetten naar economische groei en industriële verankering in België.”