Met een verlies van 1.590 jobs, een exportdaling van bijna 5% en amper nieuwe investeringsaankondigingen bevindt de Belgische chemie- en farmasector zich op een kantelpunt. Als de structurele concurrentiehandicaps niet snel worden weggewerkt, dreigt de sector een cruciale investeringscyclus te missen. Dat brengt niet alleen jobs in gevaar, maar ondermijnt ook de industriële transitie en vergroot het risico op een toenemende importafhankelijkheid. Sectorfederatie essenscia pleit met aandrang voor een effectieve verlaging van de energie- en CO2-kosten, een betere bescherming tegen oneerlijke internationale concurrentie en beleidsmaatregelen die groei stimuleren en investeringen aantrekken.
De economische jaarcijfers 2025 van de sector van de chemie, kunststoffen en life sciences in België bevestigen de negatieve trend van de voorbije jaren. De sectoromzet blijft al drie jaar status-quo rond 75 miljard euro, maar houdt geen gelijke tred met de inflatie en daalt in reële termen. Voor het tweede jaar op rij is er jobverlies, voor het derde opeenvolgende jaar daalt de export.
Verlies van marktaandeel in wereldhandel
In 2025 nam de export met bijna 5% af. De uitvoer naar landen buiten de Europese Unie viel zelfs met bijna 10% terug, wat erop wijst dat de Belgische chemie en farma marktaandeel verliezen in de wereldhandel. De voorbije drie jaar is de sectorexport met 23% gekrompen, of een vermindering van net geen 50 miljard euro.
De uitvoer naar de Verenigde Staten krijgt klappen door de onzekerheid en onvoorspelbaarheid van de handelstarieven: de farma-export naar de VS is vorig jaar met 10% gedaald. Specifiek voor chemie en kunststoffen is de handelsbalans met landen als de Verenigde Staten (-5 miljard euro) en China (-1,1 miljard euro) uitgesproken negatief geworden. Toch blijft de chemie en life sciences de belangrijkste exportsector van het land, goed voor een derde van de totale Belgische export.
Vooral jobverlies in chemie en kunststoffen
Na tien jaar jobgroei, incasseert de sector voor het tweede jaar op rij jobverlies. In 2024 gingen er 1.145 jobs verloren, vorig jaar werden bijkomend 1.590 jobs geschrapt. Het jobverlies in 2025 situeert zich vooral in Vlaanderen (-1.503 jobs), hoofdzakelijk in chemie en kunststoffen. Hierdoor zijn ook ongeveer 6.800 indirecte jobs bedreigd.
De investeringen stijgen met 9% tot meer dan 4 miljard euro, maar die cijfers weerspiegelen vooral investeringsbeslissingen uit het verleden. De uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling klimmen naar 7 miljard euro, vooral gestuwd door farma en biotech. Dit duidt op een sector die, ondanks de uitdagende economische situatie, blijft investeren in innovatie en vernieuwing.
België minder aantrekkelijk als investeringslocatie
Uit een analyse van het gespecialiseerde databedrijf Trendeo, in opdracht van essenscia, blijkt evenwel dat de aantrekkelijkheid van Europa en België als industriële investeringslocatie zwaar onder druk staat. Investeringen gebeuren steeds meer buiten Europa. Zo zijn China en de Verenigde Staten in de periode 2016-2025 goed voor bijna de helft van alle aangekondigde investeringsprojecten in chemie, kunststoffen en farma in de wereld, tegenover amper 8% voor de Europese Unie.
Binnen Europa behoudt België een strategische positie, maar de investeringsdynamiek is de voorbije jaren stilgevallen. In de jaren 2016-2019 was België goed voor liefst 15% van alle sectorinvesteringen in Europa, dankzij een reeks megaprojecten in de Antwerpse chemiecluster. De jaren nadien trok ons land nog een aantal toonaangevende investeringen aan in farma en biotech. Maar sinds 2023 blijven grote investeringsaankondigingen uit en is het Belgisch aandeel in de Europese investeringen verschrompeld tot een luttele 0,8%.
Jan Remeysen, voorzitter essenscia en CEO BASF Antwerpen: “De pijnpunten zijn al jaren bekend, maar de oplossingen volgen te traag. Onze structurele concurrentienadelen moeten nu versneld worden weggewerkt. Dat vraagt duidelijke politieke keuzes: extra budget om energiekosten te verlagen, een doordachte bijsturing van het ETS-systeem en een kordatere aanpak van oneerlijke dumping. Andere regio’s in de wereld schakelen hun industriebeleid een versnelling hoger. Als we niet volgen, zetten we onze economische veiligheid op het spel en dreigen we investeringen mis te lopen. De kost van nietsdoen zal uiteindelijk veel hoger zijn.”
Er zijn hefbomen om de energiekosten snel te verlagen. Op federaal niveau moet de aangekondigde korting op de transmissienettarieven eindelijk worden doorgevoerd. Op regionaal niveau moet maximaal gebruik worden gemaakt van Europese instrumenten zoals de uitbreiding van de compensatie voor indirecte emissies en het Clean Industrial Deal State Aid Framework (CISAF). Vlaanderen en Wallonië dienen hiervoor extra budget vrij te maken, net zoals verschillende buurlanden al hebben aangekondigd. Zo kan gerichte steun worden gegeven aan de industrie.
Yves Verschueren, gedelegeerd bestuurder essenscia: “De Belgische chemie en farma zit op een kantelpunt: na tien jaar groei volgt nu een krimp. Tegelijk zien we dat de Verenigde Staten investeringen afsnoepen en China met zwaar gesubsidieerde overcapaciteit de wereldmarkt verstoort. Strategische sectoren als chemie en farma mogen we niet uit handen geven, want dat zou domino-effecten veroorzaken in de hele economie. Daarom moeten we voluit inzetten op groei: steun voor onderzoek en ontwikkeling, snellere vergunningen, slimmere regelgeving en een aantrekkelijker investeringsklimaat dat weer perspectief biedt. Dit gaat niet over het beschermen van het verleden, maar over de toekomst mogelijk maken.”