Nood aan gerichte Europese actie om eerlijke concurrentie te herstellen, waardeketens te beschermen en afhankelijkheden te beperken
De Europese chemie-industrie staat onder toenemende druk door een structureel onevenwicht in de wereldmarkt. Met name China breidt zijn industriële capaciteit uit in een tempo en op een schaal zonder modern precedent. Een analyse van onderzoeksbureau Rhodium Group, uitgevoerd in opdracht van de Belgische chemie- en life sciencessectorfederatie essenscia, toont hoe die dynamiek niet alleen leidt tot hardere concurrentie, maar het speelveld fundamenteel vertekent. Zonder gerichte Europese actie dreigt dit zich te vertalen in versnelde afbouw van capaciteit, verlies van industriële ecosystemen en jobs, en groeiende afhankelijkheden in strategische waardeketens.
China’s industriële expansie wordt gestuurd door een breed en consequent beleid dat investeringen aanjaagt, ook wanneer de rendabiliteit onder druk staat. Daardoor groeit de capaciteit sneller dan de binnenlandse vraag en komen overschotten steeds vaker op exportmarkten terecht. Zo wordt de correctie afgewenteld op andere regio’s, wat leidt tot lagere bezettingsgraden, prijsdruk en uiteindelijk sluitingen en jobverlies.
Met goedkope financiering, subsidies en lage energieprijzen bouwt China systematisch industriële capaciteit uit. Chemie is daarbij een hefboom voor andere sectoren, van farma en halfgeleiders tot batterijen en defensie. Dat verklaart de sterke focus op geavanceerde materialen en op controle over de volledige waardeketen. Het gevolg is structurele overcapaciteit die de wereldmarkt uit evenwicht brengt. Tussen 2021 en 2023 was China goed voor bijna 80% van de wereldwijde capaciteitsgroei in belangrijke chemieproducten producten zoals ethyleen en propyleen. Het land evolueert daardoor snel van netto‑importeur naar netto‑exporteur in verschillende segmenten.
Europese chemie-industrie betaalt het gelag
Europa deelt twee keer in de klappen. Aan de ene kant zet die overcapaciteit prijzen en marges structureel onder druk. Aan de andere kant kampt de Europese chemie-industrie met een zware concurrentiehandicap, onder meer door hoge energie- en CO₂‑kosten.
De gevolgen laten zich voelen. In 2024 lag de Europese chemieproductie ongeveer 15% lager dan in 2014, met het grootste deel van de daling na 2021. Tussen 2022 en 2025 ging het om aangekondigde sluitingen van 37 miljoen ton capaciteit — goed voor ongeveer 9% van het Europese totaal — en het verlies van 20.000 directe jobs.
Domino-effect
Dit is geen probleem van één productiesite. De chemie-industrie is een keten van onderling afhankelijke installaties en ondernemingen. In een sterk geïntegreerde sector kan de sluiting van één productie-installatie in de basischemie volstaan om hele delen van de industrie uit evenwicht te brengen. Dat risico is in Europa bijzonder groot, vooral in clusters zoals Antwerpen–Rotterdam–Rijn-Ruhr, waar zo’n 40% van de Europese chemieproductie geconcentreerd is. Zodra die ecosystemen beginnen te eroderen, kan dat snel versnellen.
Europa bevindt zich daarmee op een kantelpunt. De chemie-industrie ligt aan de basis van vrijwel elke waardeketen en vormt een basis voor innovatie, industriële verankering en strategische autonomie. Als Europa toelaat dat brede basisproductie, infrastructuur en expertise verdwijnen, komt ook de robuustheid van gespecialiseerde niches onder druk te staan. Het risico is dat Europa terrein verliest tot er geen kritische massa meer is om investeringen, talent en nieuwe technologieën aan te trekken en op eigen bodem op te schalen.
Nood aan duidelijke Europese beleidskeuzes
Een doeltreffende reactie vraagt daarom duidelijke politieke keuzes op Europees niveau. Europa moet sneller kunnen ingrijpen om oneerlijke concurrentie te stoppen én tegelijk vermijden dat essentiële capaciteit verdwijnt. Als we slechts één schakel beschermen terwijl andere wegvallen, verliest Europa alsnog zijn industriële basis. Er is nood aan een samenhangende aanpak die de volledige keten overeind houdt.
Concreet betekent dit drie prioriteiten:
- Herstel eerlijke concurrentie op de Europese markt.
Europa moet voorkomen dat producenten uit hun eigen thuismarkt worden gedrukt door structurele overcapaciteit die niet volgens marktdynamieken tot stand komt. Dat vereist een sneller en doeltreffender gebruik van bestaande handelsinstrumenten, aangevuld met maatregelen die breder kunnen werken wanneer hele waardeketens onder druk staan. - Bescherm de volledige industriële waardeketen.
Een enge focus op ‘kritieke’ producten volstaat niet als de industriële basis afbrokkelt. Europa moet het geïntegreerde karakter van de chemie-industrie expliciet meenemen in zijn beleidskeuzes, zodat basisproductie, infrastructuur en gespecialiseerde toepassingen samen verankerd blijven. - Versterk coördinatie met wereldwijde partners.
Zonder internationale afstemming verplaatst de druk zich van de ene markt naar de andere en dreigt handelsomleiding Europese maatregelen te ondermijnen. Samenwerking met andere economieën kan de weerbaarheid vergroten en afhankelijkheden terugdringen in strategische waardeketens
Yves Verschueren, gedelegeerd bestuurder van essenscia: “Deze analyse bevestigt wat onze bedrijven dagelijks ervaren: de Europese chemie-industrie staat onder zware druk door een structureel onevenwichtin de wereldmarkt. Het risico is reëel dat we cruciale industriële capaciteit verliezen en tegelijk afhankelijker worden van import voor essentiële producten en technologieën. Europa moet nu duidelijke keuzes maken. We hebben nood aan een krachtig en coherent beleid dat eerlijke internationale concurrentie garandeert en onze industriële basis beschermt. Niets doen is geen optie.”