Sectorfederatie essenscia PolyMatters waarschuwt: starre regelgeving rond chemische recyclage hypothekeert toekomst kunststofsector.
België is nummer 1 in Europa voor de recyclage van verpakkingen en bouwmaterialen uit kunststof. Dat blijkt uit het tweejaarlijkse rapport van de Europese koepelorganisatie Plastics Europe. Op tien jaar is de recyclage van kunststoffen in België bijna verdubbeld, van 136 kiloton in 2014 naar 264 kiloton in 2024. Toch waarschuwt sectorfederatie essenscia PolyMatters voor overdreven optimisme. De kunststofverwerking in ons land is op amper twee jaar met bijna 10% teruggevallen en zonder beleidsondersteuning voor chemische recyclagetechnieken dreigt België zijn Europese koppositie als recyclagekampioen en kunststofproducent kwijt te spelen.
In België wordt 61% van alle kunststofverpakkingen gerecycleerd. Dat is het hoogste percentage van Europa en een flink stuk boven het Europees gemiddelde van 40,5%. Ook voor de recyclage van kunststofmaterialen uit de bouwsector is België de Europese kampioen met een recyclagepercentage van 29%, terwijl het Europees gemiddelde 18,6% bedraagt. De cijfers hebben betrekking op de 27 landen uit de Europese Unie, aangevuld met Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland.
Met een algemene recyclagegraad van 41% voor alle soorten kunststofafval – ook vanuit sectoren als landbouw, automobiel, elektronica en consumentengoederen – staat België op de tweede plek in Europa, na Spanje. Daar hoort wel een belangrijke kanttekening bij: in Spanje belandt ruim een derde van het kunststofafval (35%) op het stort, wat in ons land amper het geval is (2%). België doet het dus heel wat beter dan andere Europese landen: daar wordt gemiddeld slechts 29,6% van al het kunststofafval gerecycleerd, terwijl nog altijd 21,5% wordt gestort.
Meer recyclage, minder productie: Belgische kunststofsector verliest concurrentiekracht
België blijft een zeer strategische positie innemen binnen de Europese kunststofsector. Ons land is de op een na belangrijkste polymeerproducent, na Duitsland, met een aandeel van 13% in de Europese productie. Voor biogebaseerde kunststoffen staat België op een vierde plaats, na grote lidstaten als Duitsland, Italië en Frankrijk. Op het vlak van kunststofverwerking is België zevende in de Europese rangschikking, met een sterke specialisatie in (voedsel)verpakkingen (43% van het totale volume) en bouwmaterialen (24%).
Toch verliezen België en Europa snel marktaandeel. De Belgische kunststofverwerking kende tussen 2022 en 2024 een productiedaling van 9,5%. Een terugval die veel forser is dan het Europees gemiddelde van 3,1%. Hoge energiekosten en sterk gestegen grondstofprijzen verzwakken de competitiviteit. Dat vertaalt zich ook in een dalende tewerkstelling: de voorbije twee jaar gingen in de Belgische kunststofsector 1.282 jobs verloren. Dat is een procentuele daling van ruim 6% op een totaal van net geen 20.000 jobs.
Die tanende concurrentiekracht uit zich ook op globaal niveau. Terwijl de wereldwijde productie van kunststoffen toeneemt, is het marktaandeel van de Europese kunststofproductie tussen 2006 en 2024 sterk gedaald, van 22% naar 12%. Dat staat in schril contrast met de tegenovergestelde evolutie in China, dat in diezelfde periode een groei kende van 21% naar 35%. Intussen vindt ruim de helft van de wereldwijde kunststofproductie plaats in China en de rest van Azië.
Chemische recyclage: beleidsdoorbraak nodig om recyclagekampioen te blijven
Een positieve evolutie is de sterke toename van het gebruik van gerecycleerde kunststoffen in de Belgische kunststofverwerking. Dat aandeel is ten opzichte van 2018 bijna verdubbeld, van 6,5% tot 12,2%. Vooral in toepassingen voor landbouw (31,6%) en bouwconstructie (21,2%) wordt veel recyclaat ingezet. België scoort hier wel iets minder goed dan het Europees gemiddelde van 15,1%.
Om de recyclagegraad verder op te krikken en het gebruik van fossiele grondstoffen te verminderen, kan chemische recyclage een gamechanger zijn. Die technologie is complementair aan mechanische recyclage en levert zeer zuivere grondstoffen op, kwalitatief vergelijkbaar met ‘virgin’ materiaal van petrochemische oorsprong. Chemische recyclage is dan ook een cruciale schakel in een circulaire economie voor kunststoffen, waarbij materialen aan het einde van hun gebruiksfase opnieuw als grondstof kunnen dienen voor hoogwaardige toepassingen, zoals voedselverpakkingen en medische materialen. Alleen remt het huidige beleidskader in België en Europa investeringen in chemische recyclage af.
Saskia Walraedt, directeur essenscia PolyMatters: “België blijft een kampioen in de recyclage van kunststoffen, vooral van verpakkingen en bouwmaterialen. Maar de competitiviteit van de kunststofsector staat zwaar onder druk. We produceren en exporteren minder, maar verliezen ook jobs. Bovendien dreigen we onze positie als Europees koploper in kunststofrecyclage en polymeerproductie kwijt te spelen als er geen beleidsdoorbraak komt om de uitbouw van chemische recyclage in België te stimuleren. Door te starre wetgeving, en zelfs mogelijke heffingen, riskeren we onze voorsprong te grabbel te gooien en laten we het potentieel om meer kunststoffen te recycleren over aan andere landen en regio’s. Want China en de Verenigde Staten investeren wél in chemische recyclage.”
Download de studie ‘The Circular Economy for Plastics’ van Plastics Europe