Het aangekondigde faillissement van Vynova in Tessenderlo is opnieuw een bijzonder zware klap voor de chemiesector, in de eerste plaats voor de zowat 600 getroffen medewerkers en hun families. Tegelijk is dit het zoveelste alarmsignaal van een systeemcrisis die niet alleen de chemiesector in België, maar de hele energie-intensieve industrie in Europa treft. “Dit gaat niet alleen om het pijnlijke jobverlies dat honderden gezinnen treft. Dit gaat ook over onze welvaart en geostrategische autonomie. Dit moet een wake-upcall zijn voor een daadkrachtig industriebeleid dat onze concurrentiekracht herstelt en de industrie opnieuw toekomstperspectief biedt”, zegt Barbara Veranneman, gedelegeerd bestuurder essenscia.
De structurele problemen zijn gekend: torenhoge energiekosten, oneerlijke internationale concurrentie, een ongunstig investeringsklimaat in Europa en een zwakke vraag vanuit belangrijke afzetmarkten zoals de bouw en de auto-industrie. Recent zijn ook de elektriciteitsprijzen opnieuw sterk gestegen en de prijzen voor gas staan weer op het hoogste niveau sinds de energiecrisis in 2022. Die combinatie van factoren zet de concurrentiekracht van energie-intensieve bedrijven – waar energie een cruciale productiefactor en vaak ook een belangrijke grondstof is – steeds verder onder druk.
Verlies van strategische waardeketens
De gevolgen zijn tastbaar: productiecapaciteit verdwijnt, jobs gaan verloren, investeringen worden uitgesteld of verschuiven naar andere regio’s en nieuwe industriële projecten komen almaar moeilijker van de grond. Wat vandaag bij Vynova gebeurt, staat dan ook niet op zichzelf. Sinds 2022 is in de Europese chemiesector al de sluiting aangekondigd van zo’n 9% van de totale productiecapaciteit. Europa dreigt stap voor stap industriële slagkracht en strategische waardeketens te verliezen.
Barbara Veranneman, gedelegeerd bestuurder essenscia: “Dit is het zoveelste alarmsignaal. We kunnen niet op ‘sluimeren’ blijven duwen, maar moeten wakker worden en actie ondernemen op alle politieke niveaus. We hebben dringend nood aan lagere energiekosten, een betere bescherming tegen unfaire handelspraktijken, minder regeldruk en doelgerichte maatregelen om investeringen te ondersteunen. Want als we onze chemie-industrie uit handen geven, worden we voor essentiële materialen afhankelijk van andere regio’s in de wereld. De chemiesector ligt aan de basis van 95% van alle producten die we gebruiken: van PVC voor ramen, deuren en drinkwaterleidingen tot producten voor de zuivering van drinkwater en grondstoffen voor geneesmiddelen. Chemie is geen ver-van-mijn-bed-show. Ze vormt de basis van onze moderne samenleving, met talrijke toepassingen die we in ons dagelijks leven niet kunnen missen. Dat is wat er op het spel staat.”
Randvoorwaarden voor klimaattransitie
De situatie bij Vynova toont ook hoe belangrijk de juiste randvoorwaarden zijn voor de industriële transitie. Een belangrijk deel van de productie in Tessenderlo is sterk afhankelijk van elektriciteit en het bedrijf investeerde de voorbije jaren ook in waterstoftechnologie om minder aardgas te verbruiken en de CO₂-uitstoot te verminderen. Elektrificatie en het gebruik van koolstofarme energiedragers zijn cruciaal voor de energie- en klimaattransitie van de industrie, maar kunnen alleen slagen als voldoende koolstofarme energie beschikbaar is tegen internationaal competitieve prijzen.
Trendbreuk in tewerkstelling
Ook op het vlak van tewerkstelling is er een opmerkelijke trendbreuk door toedoen van de uiterst moeilijke economische context. Na tien jaar onafgebroken jobgroei, van 88.198 jobs in 2013 tot 100.162 in 2023, gingen er de voorbije twee jaar in de Belgische chemie- en farmasector 2.735 jobs verloren.
Die negatieve trend zet zich dit jaar door. In de eerste jaarhelft werden in de sector al 1.109 collectieve ontslagen aangekondigd en de voorbije weken kwam daar nog eens een aangekondigd jobverlies van meer dan 2.000 banen bij. De impact reikt bovendien verder dan de sector zelf: elke directe job in de chemie en farma ondersteunt gemiddeld 2,5 indirecte jobs elders in de economie.
Wat het extra pijnlijk maakt, is dat Vynova een historische speler is in de Belgische chemiesector, met een geschiedenis die meer dan 130 jaar teruggaat. Bovendien vormt het bedrijf een belangrijke schakel in tal van industriële waardeketens en is het als klant en leverancier nauw verweven met andere chemiebedrijven en industriesectoren.
“Dat illustreert hoe sterk chemie verankerd is in ons industrieel weefsel en aan de basis ligt van tal van andere economische activiteiten. Net daarom is het cruciaal om de concurrentiekracht van onze chemie-industrie te herstellen en opnieuw ruimte te creëren voor investeringen, innovatie en groei. Competitieve energieprijzen zijn ook noodzakelijk om de klimaatambities te realiseren”, besluit Barbara Veranneman.