De aangekondigde herstructureringen in de farmasector zijn ingrijpend en maken heel wat emoties los. In het politieke en maatschappelijke debat komen daardoor ook de fiscale stimulansen voor innovatie onder vuur te liggen. Maar net nu de internationale concurrentiestrijd verhevigt en onze economie nood heeft aan meer groei, mogen we niet afbreken wat ons land al vele jaren investeringen, toponderzoek en kwaliteitsvolle jobs oplevert. Als we een belangrijk farmaland willen blijven, dan moeten we ook nieuwe investeringen kunnen aantrekken. Van de overheden verwachten we dan ook een ambitieus kader dat meer doet dan enkel behouden wat we hebben.
Waarom innovatiesteun geven aan bedrijven als die nadien toch jobs schrappen? Het is een begrijpelijke vraag, maar de redenering erachter vertrekt van een foute tegenstelling. Voor we overhaaste conclusies trekken, moeten we goed voor ogen houden waarom deze maatregelen ooit zijn ingevoerd en vooral wat ze ons land de voorbije twintig jaar hebben opgeleverd.
De fiscale stimulansen voor innovatie hebben hun doel niet gemist, integendeel. In de afgelopen 20 jaar verdrievoudigde de toegevoegde waarde van de farma aan de economie. En ook de overheid vaart hier wel bij: vorig jaar vloeide 6,8 miljard euro aan allerlei belastingen van de farmasector naar de staatskas. De fiscale stimulansen hebben er mee voor gezorgd dat België vandaag beschikt over een van de sterkste farma- en biotechclusters ter wereld. We mogen een beleidsinstrument dat al jarenlang zijn meerwaarde bewijst, niet afrekenen op iets waarvoor het nooit bedoeld is geweest: elke herstructurering voorkomen.
Bij innovatiesteun gaat het om doelgerichte maatregelen die onder strikte voorwaarden investeringen en tewerkstelling in onderzoek en ontwikkeling stimuleren en waarvan de toepassing bij bedrijven met regelmatige inspecties streng wordt gecontroleerd. Ze zijn toegankelijk voor zowel grote ondernemingen als kmo’s en beperken zich ook niet tot de farma-industrie. Hun doel is helder: economische activiteiten, kennis en investeringen naar ons land halen die anders elders in de wereld zouden plaatsvinden.
Waarom innovatiesteun rendeert
Dat is bijzonder relevant voor een open economie als de onze. Nu landen steeds harder concurreren om industriële investeringen, zijn fiscale stimulansen een van de belangrijkste troeven die België heeft om zich te positioneren als attractieve investeringslocatie. Ze compenseren gedeeltelijk onze zware belastingdruk op arbeid, die tot de hoogste ter wereld behoort, en ze vergroten op die manier de innovatiekracht waarmee onze bedrijven internationaal sterker staan.
Dat is essentieel voor de toekomst van onze economie. Wie erin slaagt onderzoek en ontwikkeling te verankeren, creëert niet alleen hoogwaardige tewerkstelling, kennis en innovatie, maar legt ook de basis voor hoogtechnologische productie, een hogere productiviteit en meer export. Dat is precies het groeimodel dat ons land nodig heeft.
Zowel in Vlaanderen als in Wallonië is de voorbije decennia een sterk ecosysteem rond farma en biotech gegroeid. Dan gaat het niet enkel over internationale bedrijven, maar ook over kmo’s en start-ups, universiteiten en onderzoeksinstellingen, ziekenhuizen, opleidingscentra en logistieke spelers. De impact reikt veel verder dan de sector zelf. Elke job in de farma creëert bijna drie indirecte jobs in de rest van de economie.
16 miljoen euro per dag in onderzoek en ontwikkeling
Vanzelfsprekend moeten we zorgzaam en efficiënt omspringen met publieke middelen. Maar de economische en maatschappelijke meerwaarde van deze steunmaatregelen voor innovatie is reëel. In minder dan tien jaar kwamen er in België bijna 10.000 jobs in farma en biotech bij. Jaarlijks investeren farmabedrijven meer dan 6 miljard euro in onderzoek en ontwikkeling, dat is ruim 16 miljoen euro per dag.
Daardoor behoort ons land tot de koplopers in Europa voor de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen en vaccins. De coronapandemie, toen België een sleutelrol speelde in de ontwikkeling, productie en mondiale distributie van coronavaccins, heeft de strategische waarde van een sterke farma- en biotechsector heel tastbaar gemaakt.
De internationale concurrentie wacht niet
Intussen is de wereldeconomie fundamenteel veranderd. De Verenigde Staten halen alles uit de kast om investeringen in hun industrie aan te trekken, met een sterke focus op farma. Terwijl China razendsnel terrein wint op het vlak van biotechnologische en farmaceutische innovatie. Europa staat zwaar onder druk en voor onze economie en welvaart staat er erg veel op het spel.
Stel dat we morgen alle fiscale stimulansen afschaffen. Verwacht iemand dan werkelijk meer investeringen, innovatie en jobs? Innovatiesteun blijft daarom noodzakelijk, maar volstaat niet langer om een algemeen verlies aan competitiviteit op te vangen. Naast een sterk innovatiebeleid hebben we een volwaardige industriestrategie nodig, over de grenzen van regio’s en beleidsniveaus heen.
Van innovatiebeleid naar industriestrategie
De bestaande stimulansen voor onderzoek en ontwikkeling moeten dus behouden blijven en waar mogelijk zelfs versterkt worden. Daarbij moeten de geneesmiddelen die de farmabedrijven ontwikkelen ook hier bij ons binnen een redelijke termijn tot bij de patiënt geraken. Tot slot moeten we werk blijven maken van competitieve energie- en loonkosten, minder complexe regelgeving, snellere procedures en voldoende groeikapitaal.
De conclusie is helder. We mogen niet de strategische fout maken om af te bouwen wat onze economie net sterk heeft gemaakt. We moeten behouden wat werkt, verbeteren wat beter kan en vooral de concurrentiehandicaps aanpakken die onze competitiviteit onder druk zetten. Want uiteindelijk is het dat waarover dit debat moet gaan: hoe zorgen we ervoor dat de volgende investering, de volgende medische innovatie en de jobs die daaruit voortvloeien in ons land terechtkomen?
Barbara Veranneman, gedelegeerd bestuurder essenscia
